وقت سکوت-لوییس مارتین سانتوس-ونداد جلیلی چشمه
وقت سکوت را «بزرگترین دستآورد اجتماعی رمان اسپانیا»، «رمانی تکرارنشدنی» و از شاهکارهای رماننویسی قرن بیستم نامیدهاند و گفتهاند مسیر رمان اسپانیایی را دگرگون کرده است. گییرمو کابررا اینفانته گفته «سنت رئالیسم اسپانیایی را که همچون عفونتی در ادبیات پراکنده بود، ختم کرد» و اولیس جویس را با آن قیاس کرده، ریکاردو گویون این دو کتاب را از منظر عناصر افسانهای، توصیفهای سوررئالیستی و گوناگونیِ گفتارهای درونی همتراز شمرده و جولین پالی گفته وقت سکوت بازآفرینی افسانهی اودیسهی هومر در فضای معاصر است. وقت سکوت بهمحض انتشارش ستایش منتقدان و عموم خوانندگان را برانگیخت، بیدرنگ جایگاهی باقی در ادبیات اسپانیا یافت و آن را به بسیاری از زبانها ترجمه کردهاند. لوییس مارتینسانتوسِ چهلساله دو سال پس از انتشار وقت سکوت، بعد از مدتها آزار دیدن از دیکتاتوری فرانکو و چهاربار به زندان افتادن، در سانحهی اتومبیل جان باخت.
این یک کتاب کاملاً درخشان است که می داند چگونه اسپانیایی را به گونه ای بیان کند که به ندرت در قرن بیستم دیده می شود. با این حال، برای هر خواننده ای مناسب نیست. به عنوان اثری که هدفش شکستن سنت ادبی اسپانیایی دهه شصت است، تنها برای کسانی قابل دسترسی است که اشتهای سیری ناپذیری برای خودکارسازی زبان و دشوارترین تمرین شاعرانه احساس می کنند. آن را اولیس اسپانیا می دانند. درک آن در ابتدا دشوار است، اما در نهایت شما را در شبکه ای از توصیفات بی نهایت کوچک و بازتاب انتقادی جامعه اسپانیا به دام می اندازد.